ӨДӨР ТУТМЫН МЭДЭЭ-ний гол тойм – 2026 оны 6-р сарын 4

Европ, Ойрх Дорнод, Далайн орнууд, Зүүн Өмнөд Азийн 17 улс Сингапур дахь Шангри-Лагийн хэлэлцээр дээр далайн доорх кабель, эрчим хүчний дамжуулах хоолой зэрэг усан доорх чухал дэд бүтцийг хамгаалах хамтын ажиллагааг бэхжүүлэх сайн дурын тогтолцоог эхлүүллээ. Сингапур улс аюул заналыг сааруулах, хариу арга хэмжээ авахад нийтлэг хэм хэмжээ, хамтарсан үйл ажиллагаа шаардлагатай байна гэж мэдэгджээ. (Чаннель Ньюс Азия)

Францын Үндэсний ассамблей 17-р зууны Хар кодекс буюу Францын колониудад боолчлогдсон хүмүүсийг хууль ёсоор өмч хэмээн тодорхойлсон хааны зарлигийг хүчингүй болгохоор санал нэгтэй шийдвэрлэжээ. Энэ нь улс орноо боолчлол, арьс өнгөөр ялгаварлах үзэл, колонийн тэгш бус байдлын урт удаан үргэлжилсэн өвийг сөрөхөд хүргэж буй учраас бэлгэдлийн чухал алхам болж байна. (CTV Ньюс)

АНУ-ын 3-8-р ангийн сурагчдын унших чадвар буурсаар байна. Улсын шалгалтын мэдээллээр ихэнх муж цар тахлын өмнөх түвшнээс доогуур оноо авч, судлаачид үүнийг сургалтын удаан үргэлжилсэн сул тал, чөлөөт цагаараа ном унших явдал багассан, оноог сайжруулдаг нь батлагдсан авиа зүйд суурилсан “унших ухаан” шинэчлэлийг жигд нэвтрүүлээгүйтэй холбон тайлбарлаж байна. (ВнЭкспресс)

Францын эрх баригчид ПСЖ [Парис Сен-Жермен] баг Хөл бөмбөгийн Аваргуудын лигийн тэмцээнд ялсны дараах шөнийн үймээнээс болж улс даяар 890 хүн баривчлагдаж, Парист нэг хүн амиа алдсан гэж мэдэгджээ. Олон хотод тэмдэглэсэн баяр нь мөргөлдөөн, гэмтэл, гал түймэр, дээрэм болон даамжирсан байна. (Франц 24)

Малын эмч нар чанасан яс, түүхий гурилан зуурмаг, гахайн утсан мах, макадамиа самар, цагаан талх нь нохой-хүмүүст гэдэс түгжрэх, нойр булчирхай үрэвсэхээс эхлээд хордлого, амь насанд аюултай ходоодны хүндрэл хүртэлх хүнд өвчин буюу “маш хүчтэй өвдөлт” үүсгэж болзошгүйг малын анхааруулж байна. (Экспресс)

Мэргэжилтнүүд халуун цаг агаарт хувцасгүй унтах нь сэрүүцүүлэх биш, харин ч илүү халууцуулж болзошгүйг анхааруулж байна. Тэдний тайлбарласнаар хувцасгүй үед хөлс арьсан дээр шингэхгүй үлдэж, нойрыг алдагдуулж, шөнийн турш шингэн алдалтыг нэмэгдүүлж болзошгүй аж. Хөвөн, эвкалипт эсвэл хулс зэрэг хөнгөн, агаар нэвтрүүлдэг даавуу чийгийг гадагшлуулж, биеийн байгалийн хөрөх үйл явцыг дэмждэг. Мөн шөнөдөө температур буурч болох тул унтаж байх үед биеийн халуун буурахад хөнгөн унтлагын хувцас илүү тав тухтай байлгана гэж тэд тэмдэглэсэн байна. (Экспресс)

Өвчний тархалт судлаачид Бүгд Найрамдах Ардчилсан Конго Улсад гарсан Эбола өвчнийг агнуурын махтай холбоотой байж болохыг онцолж байна. Дэгдэлтийн улмаас 220 гаруй хүн нас барсан энэ үед зэрлэг амьтан-хүмүүсийг агнах, нядлах, идэх нь вирусийг амьтан-хүмүүсээс хүнд дамжуулж болзошгүй гэж эрүүл мэндийн албаны хүмүүс хэлж байна. Давтан анхааруулсаар байгаа ч Конго мөрний сав газарт зэрлэг амьтны мах нь хүнсний гол эх үүсвэр, гүн гүнзгий тогтсон уламжлал хэвээр байна. Одоо албаны хүмүүс иргэдийн өртөлтийг бууруулж, дэгдэлтийг сааруулахын тулд олон нийтийн мэдлэгийн аяныг хүчтэй явуулахыг уриалж байна. (Тайпей Таймс)

Мануш Зомородигийн шинэ ном Body Electric-т онцолсон нийгмийн эрүүл мэндийн судалгаагаар өдөржин суух нь эрүүл мэндийн нуугдмал, ноцтой хор хөнөөл учруулдгийг харуулжээ. [АНУ-ын] Колумбын Их Сургуулийн анагаах ухааны мэргэжилтнүүдтэй хамтран хийсэн уг судалгаа хагас цаг тутамд таван минут хөдөлгөөний завсарлага авах нь биеийн ядаргааг 28%-иар бууруулж, цусан дахь сахрыг багасган, даралтыг зохицуулж, анхаарал төвлөрөл, сэтгэл санааг байгалийн жамаар сэргээдгийг харуулжээ. (CNN)

Эмч нар хэвлийн илүүдэл өөх нь 2-р хэлбэрийн чихрийн шижин, зүрхний өвчин, цусны даралт ихсэх, бодисын солилцооны эмгэгийн эрсдэлийг ихээхэн нэмэгдүүлдэг болохыг анхааруулж байна. Энэхүү аюултай дотор өөх нь дотоод эрхтнүүдийг хүрээлж, үрэвсэл болон инсулинд тэсвэртэй байдлыг өдөөдөг. Бүсэлхийн тойрог нь биеийн жингээс илүү өвчний эрсдэлийг үнэн зөв илтгэдэг тул зүрх судасны эрсдэлийг бууруулахын тулд дасгал хөдөлгөөн, тэнцвэртэй хооллолт зэрэг амьдралын хэв маягийн өөрчлөлтийг эрт эхлүүлэхийг эрүүл мэндийн мэргэжилтнүүд зөвлөж байна. (Лао Дон)

Уур амьсгалын өөрчлөлт усны температурыг нэмэгдүүлж буйгаас [АНУ-ын] Аляскийн Умард Берингийн тэнгист хортой замгийн цэцэглэлт улам түгээмэл болж байна. Судлаачид далайн температур өсөхийн хэрээр далайн ёроолд унтаа байдалтай орших замгийн өргөн давхарга илүү олон хортой цэцэглэлт үүсгэж, далайн экосистем, зэрлэг амьтдад заналхийлж болзошгүйг анхааруулж байна. Аляскийн Уугуул иргэдийн нийгэмлэгүүд болон эрдэмтэд энэ эрсдэлийг хянах зорилгоор урт хугацааны хяналт-шинжилгээг эхлүүлжээ. (Анкорэйж Дэйли Ньюс)

Канадын газрын тосны элсний бүсэд ой хээрийн түймрийн улирал дахин эхэлж, Альбертагийн хойд хэсгийн эрчим хүчний байгууламжуудын ойролцоо долоон түймэр идэвхтэй асаж байна. Зарим нь газрын тосны элсний томоохон талбайгаас 20 километрийн дотор байгаа нь ойролцоох суурин газруудад түгшүүр төрүүлж байна. Их хэмжээний бороо гал сөнөөгчдөд түймрийг тогтоон барихад тусалж байгаа бөгөөд үйлдвэрлэлд томоохон саатал гараагүй ч албаны хүмүүс хуурай нөхцөл нь галын аюулыг өндөр хэвээр байлгаж буйг анхааруулж байна. (Ройтерс)

Нью-Дели хотод хэт халалт үргэлжилж, агаарын хэм Цельсийн 43 хэмийг давж, Энэтхэгийн нийслэл даяар хэт халалтын сэрэмжлүүлэг зарлалаа. Үүнд орон гэргүй иргэд хамгийн их өртөж байна: 10 ам бүлтэй нэгэн гэр бүл гүүрэн замын доорх явган зам дээр найдвартай ус, хоол хүнс, эмнэлгийн тусламж авч чадалгүй амьдарч, нялх хүүхдээ өдөр бүрийн аагим халуунаас хамгаалахын төлөө тэмцэж байна. (Гардиан)

[АНУ-ын] Калифорни мужийн нэг эрэгтэй CITES [Зэрлэг амьтан, ургамлын ховордсон зүйлийг олон улсын хэмжээнд худалдаалах тухай конвенц]-ээр хамгаалагдсан зүйлүүдийг оролцуулан дор хаяж 1,700 хэвлээр явагч-бодгалийг Мексик болон бусад газраас АНУ руу нууц хил нэвтрэлт, олон нийтийн сүлжээний худалдаа ашиглан оруулан, 6 жилийн турш зэрлэг амьтны хууль бус наймааны схемийг зохион байгуулсан хэргээр холбооны шоронд 65 сар хоригдох ял сонслоо. (АНУ-ын Хууль зүйн яам)

Эрдэмтэд манангийн дуслууд дотор амьд, бохирдол арилгагч бактери оршиж, агаарт тогтсон өчүүхэн усан дуслуудын дотор идэвхтэй өсөж чаддагийг тогтоож, мананг цаг агаарын идэвхгүй үзэгдэл бус, бичил биетний динамик экосистем болохыг харуулжээ. (СкайТех Дэйли)

Кенийн Маасай Мау ойд байрлуулсан замын камерууд тус бүсэд устсан гэгдэж байсан, нэн ховордсон уулын бонго-ардыг олон удаа бичсэн бөгөөд энэ нь энэ зүйлийг урт хугацаанд сэргээх шинэ найдвар төрүүллээ. (Гүүд Ньюс Нетворк)

[Их Британийн] Стаффордшир дахь олон жилийн турш орхигдсон Чаттерли Уитфильд нүүрсний уурхайд шар шувуу-ард болон бусад зэрлэг амьтан-хүмүүс одоо амжилттай өсөж байна. Шинэ гэрэл зургуудад саравчны шар шувуу-хүмүүс, богино чихт шар шувуу-бодгалиуд эзэнгүй аж үйлдвэрийн барилгуудад дахин нутагшиж, хуучин уурхайг санаандгүй амьдрах орчин болгон хувиргасныг харуулжээ. (Гүүд Ньюс Нетворк)

Веган мах орлуулагчийн эрэлт өссөнөөр жекфрут нь анзаарагддаггүй жимснээс Кенийн бэлэн мөнгөний ашигтай ургац болон хувирч байна. Ганд тэсвэртэй, шим тэжээлтэй энэ ургац хөдөөгийн орлогыг нэмэгдүүлж, Кенийн тариаланчдад жил бүр их хэмжээний ашиг, экспортын томоохон боломжийг санал болгож байна. (Стриймлайн)

WNBA [Үндэсний эмэгтэйчүүдийн сагсан бөмбөгийн холбоо]-ны Голден Стэйт Валкирийс багийн Бүх оддын тоглогч Габби Уильямс сагсан бөмбөгийн өндөр түвшний амжилт, хурдан сэргэдэг байдлаа спортын болон ёс зүйн улмаас баримталдаг веган хооллолттойгоо холбон тайлбарлажээ. (Клач Пойнтс)

Дэлхийн веган хатаасан жимсний зах зээл хүчтэй өсөх шатандаа орж, веган болон цэвэр шошготой зуушны чиг хандлага нийтлэг болохын хэрээр 2035 он хүртэл жил бүр 6.8%-иар тэлэх төлөвтэй байна. (ИндексБокс)

Хятадын баруун өмнөд хэсэгт гэнэтийн шар усны үер буусны дараа Юньнань тосгоны дарга Тянь Рулян шавар, чулууны урсгалд туугдсан ч амьд үлдэж, унтаж байсан иргэдийг нүүлгэн шилжүүлсээр байжээ. Тосгоны залуу оршин суугчид болон түүний айл бүрээр уйгагүй явсан хүчин чармайлтын ачаар 10,000 шоо метрийн асар том хөрсний гулгалт болохоос хэдхэн минутын өмнө 60 оршин суугч бүгд аюулгүй газарт хүрчээ. (ГлобалТаймс)

Хо Ши Мин хотын Хөдөө Аж Ахуй, Ойн Их Сургууль болон Ко Май Са Дек компани дотуур байрны төслийнхөө 10 жилийн ойг тэмдэглэлээ. Талийгаач бизнесмен Фам Ван Бений алсын хараанаас үүдэлтэй Ау Лак (Вьетнам)-ийн цорын ганц үнэ төлбөргүй хувийн дотуур байр нь 2016 оноос хойш 1,000 гаруй амьдралын боломж тааруу оюутныг байрлуулж, сургалтын төлбөрийн тусламж үзүүлэн, дэмжсээр иржээ. (Тап чи дьень тү Кон дань ва Хуен хок)

Индонезийн гал сөнөөгчид Бантен мужийн Тангеранг хотод цахилгааны шонд орооцолдсон аварга питон-хүнийг аюулгүй аварч, явган зорчигчид, жолоочдыг хамгаалжээ. Албаны хүмүүс гэмтэж бэртээгүй могой андыг байгалийн амьдрах орчинд нь эргүүлэн тавих зорилгоор зэрлэг амьтан хамгаалах агентлагт шилжүүлжээ. (Нгуой Дуа Тинь)

Өдрийн гэгээрүүлэгч эшлэл: “Та дотоод ажлаа хийж, итгэлийнхээ хүчийг нэмэгдүүлж, залбирлынхаа мөн чанарыг бэхжүүлэх ёстой. Үнэндээ сайн үйлчлэл бүр Бурханы Үйлчлэгч нарын ачаар ирдэг, сайн бүхэн Бурханаас гаралтай юм.” – Хүндэт Гэгээрсэн Их Багш Беинса Дуно (Петер Дынов) (цагаан хоолтон) (Их Багш Петер Дыновын цоморлог)

Уэйн Чезарогийн клиник үхэлд орсон тохиолдлын 3-ын 1, 2-р хэсэгт Уэйн амьсгалын замын синцитиаль вирус, уушгины хатгалгаа, томуу, зүрхний шигдээсний улмаас яаралтай тусламжийн тасагт хүргэгдэж, тэнд зүрх нь 1 минут 21 секундээс 2 минут 20 секундийн хооронд зогссон тухай өгүүлсэн. Дараа нь тэр өөрийгөө биеэсээ гарч, Гэрлээр дүүрэн тухтай цагаан үүлэн дотор байгааг мэдэрч, Гэрэл түүнд: “Амар амгалан. Амар амгалан бай” гэж тушаажээ. Хүүхэд насны тайтгарал, нөхөрлөл, эрх чөлөөний давлагааны дараа Уэйн өөр нэг үе шатанд орж, талийгаач эхнэр, өмнөх дайснууд, хайртай амьтан хамтрагчид болон олон хүн түүнд бүрэн эв зохирол дунд үзэгджээ. Одоо 3-р хэсэгт, тэр үзэгдэл дууссаны дараа Уэйн энэ нь дахин өөрчлөгдөхийг мэдэрсэн бөгөөд эхлээд ажил, хэрэгцээтэй байх үе шат, дараа нь Дэлхий дээрх амьдралтай холбоотой ямар нэгэн зүйлийг төлөвлөх үе шат руу шилжжээ.

Тэгээд гэнэт, дахин ямар ч хяналтгүйгээр би дээш татагдаж, өөр зүйл рүү сорогдон орлоо. Учир нь өөр өөр үе шат бүрд би шилжилт мэдэрч байсан. Би цагаан үүлэн дотор, орон дээр хэвтэж байв. Шилжилт. Би танхимд байсан. Хүмүүс надад үзэгдэж байлаа. Шилжилт. Би ажиллаж байв. Би ямар нэгэн зүйл хийж байсан. Би бүрэн чадавхаараа ашиглагдаж байв. Шилжилт. Би төлөвлөж байв — Дэлхий дээрх амьдрал, бидний мэдэх энэ ертөнцийн амьдралтай холбоотой ямар нэг үйл ажиллагаа хийх эсвэл ямар нэгэн зүйл хийхээр төлөвлөж байв. Тэгээд шүүп. Энэ сүүлчийн “шүүп”-г тайлбарлахад миний бодож чадах цорын ганц зүйл бол: шалан дээр бөөн тоос байна, танд тоос сорогч байна, та тэр тоос сорогчийг тоосны хажууд тавихад тэр тоос шууд шүүп гээд сорогдоно. Би яг л шүүп гээд сорогдож буй тоосны ширхэг мэт санагдсан. Тэгэхэд л би дахин хүн мэт мэдэрч эхэлсэн.

Учир нь миний яг нүүрэн дээр авга Ральфи минь байсан. Тэгээд би: “Хүлээгээрэй, авга Ральфи, та энд байх боломжгүй. Та нас барсан шүү дээ.” гэж бодсоноо санаж байна. Миний авга Ральф 10 жилийн өмнө нас барсан. Тэр царай байсан бөгөөд тэр надад: “Тэнэг байхаа боль. Түүхээ ярь.” гэж хэлсэн. Тэгээд түүний царай илүү дугуй нүүртэй, бага зэрэг булцгар хацартай, бараг үсгүй, том нүдний шилтэй нэг залуугийн царай болж хувирсан бөгөөд тэр над руу ямар нэг зүйл хашхирч байсан ба энэ нь: “Чи зүгээр болно! Чи зүгээр болно!” гэж сонсогдсон. Тэгээд би “Тайвшруулах эмчилгээ!” гэсэн үгийг сонсоод, тэр хэсэг ингээд дууссан. Би ухаангүй, тайвшруулах эмийн нөлөөнд орсон байсан бөгөөд тэр үед тэд гуурс тавьсан.

Уэйн түүний харсан царай зүрхийг нь цахилгаанаар цохиулж, буцаан сэргээсэн эмчийн царай байсныг хожим нь ойлгожээ. Түүнийг интубаци хийж, тайвшруулах эм хэрэглэн, уушгийг нь сэргээхэд туслахын тулд гурван өдөр стероидтой эрчимт эмчилгээний тасагт хэвтүүлжээ. Уэйн эцэст нь ухаан орж, охин нь юу болсныг тайлбарлахыг оролдоход тэр: “Юу болсон бэ? Юу болсон бэ?” гэж давтан асуусаар байсан нь эмнэлгийн үйл явдлыг мартсандаа бус, харин нөгөө ертөнцөд мэдэрсэн зүйлдээ одоо ч гүн цочирдсон байсных юм.

Энд суугаад аз жаргалтай байх, харин би хаана ч байсан тэнд мэдэрсэн тэрхүү аз жаргалын хоорондох ялгаа хэдэн зуу дахин, бүр хэмжээлшгүй их байсан. Үгүй — би мэдэрсэн тэр тохиолдлыг тайлбарлах үг байхгүй. Үнэндээ надад хамгийн хүчтэй үлдсэн ганц зүйл бол амар амгалан. Амар амгалан. Бүх зүйл. Тэр ертөнц — төгс байсан. Миний төсөөлж, эсвэл мэдэрч болох бүхнээс хэтийдсэн байсан.

Тэнд дайсан гэж байдаггүйг харсан зүйл минь надад баталгаа болсон. Гомдол хорсол гэж байхгүй. Бүгд л өсөж том болсон мэт. Тэд насанд хүрсэн хүмүүс, тэд эвтэй байдаг. Одоо би эргэн тойрныхоо хүн бүрийг өсөж том болж, эвтэй байж, насанд хүрсэн хүмүүс байхыг харахыг хүсэж байна. Тиймээс би тэр үйл явцад хүмүүст жаахан ч болов туслахыг хичээж болох юм.

Авга Ральфынхаа түүхээ ярих зааврыг даган Уэйн биеэсээ гарсан байхдаа мэдэрсэн амар амгалангаас бүрэлдсэн нэгэн захиастай буцаж иржээ. Түүний хэлснээр айх зүйл огт байхгүй. Бүү ай. Бүү ай. Бүү ай. Айх зүйл огт байхгүй. Өөрийнхөө төлөө ч, бусдын төлөө ч айх зүйл огт байхгүй. Би 33 жил ханилсан эхнэрээ хэсэг хугацааны өмнө алдсан. Хайртай хүн хорвоог орхих ямар байдгийг би ойлгодог. Миний зүрхэнд хоосон орон зай бий. Зүрхэнд нүх бий. Хүн бүрийнх шиг. Гэхдээ тэр сайн газарт байгаа гэдгийг би мэднэ. Таны хайртай хүн сайн газарт байгаа. Тэд найдвартай гарт байгаа. Энэ ертөнцөд танд хайр хэдий чинээ их байна, тэр ертөнцөд магадгүй бүр илүү их хайр өгөгдөх байх, энэ бол сайн зүйл. (ЖеффМара Подкаст)